Sjö öldum fyrir Krists burð var Róm ekki nema lítið þorp á Ítalíu og réðu íbúarnir einungis  fyrir sveitunum hið næsta sér.   Rómverska þjóðveldið hófst árið 509 f. Kr.,  er aðalsmenn ráku Tarkviníus konung frá ríkjum.  Á ofanverðri annarri öld f. Kr. höfðu Rómverjar sölsað undir sig mestallt landssvæði Grikklands og Litlu-Asíu, hluta Norður-Afríku, Frakklands og Spánar og auk þess margar eyjanna á Miðjarðarhafi.  Árið 63 f. Kr. hernámu Rómverjar, undir stjórn Pompejusar hershöfðingja (106-48 f. Kr.), Palestínu.   Eftir að fyrsti, rómverski keisarinn, Júlíus Sesar, var allur árið 44 f. Kr., lagði eftirmaður hans, Ágústus keisari, undir sig Egyptaland, mestalla Litlu-Asíu, England og hluta Þýskalands (Germaníu).  Sjá kort á bls. 2379.

Æðstu menn rómversks þjóðfélags voru 600 öldungaráðsmenn.  Svo hátt komst  enginn án þess að eiga feykileg auðævi.  Næst þeim að virðingu var riddarastéttin.  Staða þeirra í mannfélaginu kostaði þó sýnu minna fé en hinna fyrrnefndu.  Þar fyrir neðan voru  borgararnir, er nutu ákveðinna forréttinda og opinberrar verndar.  Þá komu „leysingjar“ er svo voru nefndir (menn, sem áður höfðu verið ánauðugir þrælar) og á neðsta þrepi þessa tignarstiga kúldraðist svo ótölulegur fjöldi þræla.  Hlutskipti kvenna ákvarðaðist einvörðungu af  stöðu feðra þeirra og eiginmanna í þjóðfélaginu.  Hefðarkonur höfðu margs konar fríðindi, sem ekki stóðu hinum lægra settu til boða.  Landstjóri (prókonsúll) var settur yfir hvert skattland keisaradæmisins.  Þeir voru flestir tilnefndir af öldungaráðinu í Róm. Væri landstjóri hins vegar skipaðar af keisaranum sjálfum bar hann virðingarheitið skattlandstjóri (prókúrator).

Rómverska ríkisstjórnin aflaði tekna af skattfé þegnanna.  Skattar voru tollar á varningi, er fluttur var úr einum stað í annan, erfðaskattur, skattur af landbúnaðarvörum og eignaskattur.  Innheimtu skattanna önnuðust svonefndir tollheimtumenn (públíkanar).  Þeir skrifuðu undir samning sem skuldbatt þá til þess að inna af hendi til hins opinbera ákveðna greiðslu árlega.

Hver sem gerðist brotlegur við rómversk lög var dreginn fyrir dóm og hann ýmist sektaður eða hnepptur í fangelsi.  Sá, sem talinn var  stofna friði og almannareglu heimsveldisins í voða, var dæmdur til dauða. Þegar Jesús frá Nasaret hóf að prédika Guðs ríki var það álitið jafngilda uppreisn á móti keisaranum. Pílatus, sem þá var landstjóri  í skattlandinu Júdeu, lét því taka hann af lífi.

Á fyrstu árum frumkirkjunnar töldu Rómverjar kristna menn vera einn af mörgum sértrúarflokkum Gyðinga.  Gyðingar höfðu leyfi rómversku yfirvaldanna til þess að rækja trú sína og iðka helgihald samkvæmt ævafornum hefðum sínum.  Kristnir menn gátu því að sínu leyti einnig komið saman án þess að valdstjórnin sæi ástæðu til þess að skerast í leikinn.  Á ofanverðri fyrstu öldinni eftir Krist burð tók þetta að breytast.  Þá voru Rómverjar hættir að líta svo á, að hinir kristnu ættu að njóta verndar sem opinbert trúfélag, og hófust þá ofsóknir á hendur þeim.  Neró keisari, sem þó ríkti nokkru fyrr en þetta (54-68 e. Kr.),  hafði látið dæma kristna menn til dauða fyrir þá sök að vera óvinir ríkisins.  Á öndverðri annarri öldinni færðust þessar ofsóknir mjög í aukana, ekki síst af því að hinir kristnu neituðu að taka þátt í helgihaldi þar sem keisarinn var tilbeðinn sem væri hann guð.  Kristnir menn, sem létu lífið fyrir trú sína, voru nefndir „píslarvottar“ (gríska orðið martyr þýðir vottur).  Þessum ofsóknum linnti ekki fyrr en á ríkisárum Konstantínusar keisara mikla (306 til 377 e. Kr.).   Sjá einnig í Mannlíf og landshættir á tímum Jesú:  Þjóðir,  valdhafar og stjórnmál.