Á fyrstu öld okkar tímatals, þegar kristindómurinn tók að festa rætur í rómverska heimsveldinu, voru Rómverjar fjölgyðistrúar. Þeir trúðu því, að fjöld guða og gyðja stýrðu gangi náttúrunnar og réðu öllum farnaði fólks þessa heims og annars. Guðirnir áttu að ríkja hver yfir sínum hluta af tilverunni: sólinni, tunglinu, veðrinu, akri og uppskeru, frjósemi manna og skepna, úrslitum í stríði – og jafnvel hinni ýmsu iðju eins og siglingum, kennslu og vefnaði. Það valt því að mestu á starfgrein tilbiðjandans, hvaða guð hann kaus að hafa í heiðri. Þá áttu sér borgir og bæir sín verndargoð.

Marga guðdóma sína höfðu Rómverjar „fengið að láni“ hjá nágrannaþjóðum, sem þeir höfðu lagt undir sig, svo sem Grikkjum og Egyptum. Af þeirri ástæðu bera ýmsir guðanna bæði grísk og latnesk (rómversk) nöfn. Þannig var Júpíter æðstur guða með Rómverjum, alfaðir og sá frumkraftur sem viðheldur lögbundinni rás náttúrunnar og ræður framvindu sögunnar. En margt sem af honum er sagt kemur nákvæmlega heim við það sem Grikkir kunnu frá Seifi að segja. Hér fyrir neðan er tafla þar sem birt er skrá yfir nokkra guði og gyðjur Rómverja.

Til viðbótar þessum trúarbrögðum kom svo keisaradýrkunin á fyrstu öldinni eftir Krists burð. Þegar Ágústus keisari var allur (árið 14 e. Kr.) tók öldungaráðið í Róm hann í guðatölu. Honum voru færðar fórnir og áttu þær að tryggja velferð og viðgang keisaradæmisins. Eftirmenn hans sumir gerðu og tilkall til þess að vera göfgaðir sem guðir væru, og ýmsir þeirra hófu nokkra þá sem verið höfðu á undan þeim upp á goðastall. Þannig mælti Calígúla keisari svo fyrir, (en hann sat á valdastóli frá 37 til 41 e. Kr.), að höggmynd af sjálfum honum í guðalíki skyldi komið fyrir í musteri Gyðinga í Jerúsalem. Um aldamótin 100 e. Kr. var svo komið, að sérhver borgari Rómaríkis var skyldur að dýrka keisarana með því að biðja til þeirra og færa þeim fórnir. Svo var látið heita, að enginn mætti undan skorast, svo að ekki hnignaði hag heimsveldisins. Þegar kristnir menn vildu ekki hlýða þessu voru þeir ofsóttir og sumir urðu að gjalda með lífi sínu.

Guðir og gyðjur Grikkja og Rómverja

Á öldunum frá 800 f. Kr. og fram til um 400 e. Kr., dýrkuðu Grikkir ótal guði og gyðjur og trúðu því að æðri máttarvöld réðu viðgangi náttúrunnar og afdrifum manna og farnaði þessa heims og annars. Tilbiðjandinn skyldi virða heilög vé, leggja trúnað á að guðirnir væru til og færa þeim fórnargjafir eftir fyrirskrifuðum helgisiðum í því skyni að blíðka þá og ávinna sér velvild þeirra. Í Róm lutu menn einnig mörgum goðmögnum til forna og sóru sum þeirra sig mjög í ætt grísku goðanna. Rómverjar álitu þó, að afstaða mannsins til hins yfirjarðneska valds skipti ekki máli svo lengi sem farið væri að réttum tilbeiðslusiðum.

Seifur (Júpíter hjá Rómverjum)

Æðstur guða og faðir margar guða og gyðja. Ræður þrumum, regni og veðrabrigðum, einnig úrslitum í stríði. Hann var dýrkaður á Ólympíuleikunum. Tákn hans eru örninn, hvíti liturinn og frumefnið tin.

Apollon

Apollon var guð hljóðfærasláttar, bogfimi, spádóma og læknislistar. Hann var sonur Seifs, bróðir Artemisar og faðir Asklepiosar. Varð skrímslum að bana, leiðtogi menntagyðjanna, á myndum stundum í gervi Helíosar, sólguðsins. Tákn hans eru lárviðurinn, bogi og örvar, harpa, ljón.

Artemis (Díana hjá Rómverjum)

Meygyðja og verndari veiðimanna. Dóttir Seifs og systir Apollons. Hún ríkti yfir náttúrunni, var barnsburðargyðja og hjálpaði Heru að fæða Apollon. Tákn hennar voru bogi og örvar, villt dýr, máninn.

Asklepios (Aesculapius hjá Rómverjum)

Hann var fyrst venjulegur, dauðlegur maður, sem varð lækningaguð. Hann var sonur Apollons og mennskrar konu. Hann lifði jarðnesku lífi, en var deyddur af Seifi fyrir að reisa dauðan mann aftur til lífs. Tákn hans voru stafur og slanga.

Aþena (Minerva hjá Rómverjum)

Hún var æðst allra gyðja og stríðsgyðja. Dóttir Seifs og spratt með alvæpni út úr höfði hans. Hún er fulltrúi meydóms, skírlífis og sjálfsaga, herská skjaldmær og fulltingir hetjum goðsagnanna í stríði. Hún færði mannkyni olífutréð. Tákn hennar eru uglan og skinnið af geit, sem fórnað hefur verið.

Hera (Júnó hjá Rómverjum)

Gyðja hjúskapar og barneigna. Eiginkona og systir Seifs, móðir Hefaistosar (Vulkanusar). Ástmeyjar Seifs urðu fyrir barðinu á henni. Hún var dýrkuð á Ólympíuleikum kvenna. Tákn hennar eru kýrin, páfuglinn og gaukurinn.

Hermes (hjá Rómverjum Mercurius)

Hann er boðberi guðanna og sálnahirðir, einnig guð landamerkja, fjárhirða og – þjófa! Sonur Seifs og bróðir Apollons. Hinn eini guðanna, sem getur farið niður í undirheima (Hades) og þaðan upp aftur.. Tákn hans eru vængjaskór og gullinn sproti, sem tvær slöngur hlykkjst um.

Hefaistos (hjá Rómverjum Vulkanus)

Guð eldsins og járnsmiðanna. Sonur Seifs og Heru. Hann smíðaði guðunum vopn og verjur. Hann var hinn eini þeirra, sem var fótlami. Tákn hans eru eldfjöll og eldur.

Demeter (hjá Rómverjum Ceres)

Gyðja akuryrkjunnar. Systir Seifs. Hún leitaði Kore, dóttur sinnar, í draugheimum (Hades), þar sem stúlkan dvaldist síðar þriðjapart úr ári hverju. Tákn hennar eru svín, blómakarfa, korn og ávextir.

Dionysos (hjá Rómverjum Bakkus eða Líber)

Hann var sonur Seifs, guð frjósemi, jurtagróðurs og víndrykkju. Óhófleg áfengisneysla, kynlífsærsl og útsláttur einkenndi samkomur dýrkenda hans. Tákn hans er brenninetlan og bikarinn.

Hades (hjá Rómverjum Plútó)

Guð dauðra og undirheima. Bróðir Seifs og Poseidons. Hann hafði umsjón með réttarhöldum yfir dauðum illmennum, en skellti skollaeyrum við bænum og þáði engar fórnargjafir. Tákn hans eru svartur hestvagn, tvítenntur skutull og lykill.

Poseidon (hjá Rómverjum Neptúnus)

Guð sjávarins, vatna og jarðskjálfta. Bróðir Seifs og Hadesar. Ríkir yfir höfunum frá neðansjávarhöll sinni. Tákn hans eru þríforkur, höfrungur og túnfiskur.