Kraftaverk, töfrar og læknisdómar

Biblían er trúarrit.  Hún er sagan af athöfnum Guðs í því skyni að verja og frelsa mannkynið.  Kraftaverk eru fyrirferðarmikil í þeirri frásögn.  Þau eru af Guði unnin, sköpunarverki hans til heilla.  Af ólíkum toga voru trúarhugmyndir þeirra, sem leituðu til annarra guða og reiddu sig á töfra, lásu úr stjörnunum eða ákölluðu anda framliðinna.  Í gjörvallri Biblíunni eru kraftaverk Guðs mikil undur. Oft eru þau óútskýranleg og brjóta í bága við lögmál náttúrunnar, líka þau sem þá voru þekkt.

Fólkið lofaði Guð fyrir þessi almættisverk, þar með talin þau tákn hans og undur, er frá segir í sögu Ísraels (5Mós. 7:19; 11:1-4; 34:10-12).  Þeir, sem ortu Davíðssálma og síðari tíma kennarar í Móselögum skynjuðu hönd Drottins í máttarverkunum og að þau væru unnin til þess að vernda ísraelsku þjóðina og umbuna henni, og í því augnamiði að halda henni á veginum sem Guði er þóknanlegur (Slm 105; 107; 136; sjá einnig Neh 9).

Í Biblíunni allri eru kraftaverkin tákn, sem benda út fyrir sjálf sig á volduga og mikilfenglega merkingu.  Gott dæmi um þetta er frásögnin af því sem henti Ísraelsmenn í Sínaí-eyðimörkinni og birti vilja Drottins og stefnumið þjóðinni til handa.  Það er ekki einasta að hún lifi af miklar þrengingar, heldur er hún leidd inn í landið sem Guð hafði heitið henni svo að hún myndi þjóna honum (5Mós. 4:23-34; 6:21-25; 26:5-11; Jós 24:17). Kraftaverkin glæddu mjög trú Ísraelsmanna á fyrirheiti Drottins og þeir horfðu enda á þau rætast.  Meira að segja Babýloníukonungur fékk trú á því að Guð Ísraels ynni undursamleg máttarverk þegar hann sá hversu Drottinn bjargaði þremur mönnum, sem voru honum trúir, ósködduðum úr eldsofninum (Dan 3).

Kraftaverk Jesú birta kærleika Guðs og mátt

Í Nýja testamenti getur að lesa um hin fjölmörgu kraftaverk Jesú (sjá töflu hér að neðan).  Þó neitaði hann jafnan að vinna þau þegar andstæðingar hans vildu reyna hann og fá hann til þess að sanna að Guð væri í verki með sér með því að sýna þeim eitthvert tákn (Matt 16:1-4; Mark 8;11,12; Jóh 4:48; 6:26-34).  Þá bannaði hann líka mönnum iðulega að segja nokkrum frá kraftaverkum sínum (Mark 1:44; 5:43), kannski af því að vantrúarmenn myndu hafa ályktað að Jesús væri ekki annað en sléttur töframaður.  Ósjaldan virtist það vera svo, að kraftaverk Jesú kæmu aðeins þeim að gagni, sem trúðu (Mark 2:5-12; 5:34).  Hvað sem öðru leið, þá stærði hann sig aldrei af þeim.  Kraftaverkunum var ætlað að auglýsa kærleika Guðs til þjóðarinnar (Lúk 4:18-21) og gefa til kynna að Guðs ríki væri í nánd.

Kraftaverk í frumkirkjunni

Á dögum frumkirkjunnar voru ýmis kraftaverk unnin fyrir allra augum. Þau komu fólki í skilning um það, að sjálfur Guð væri að verki í mannheimi (Post 2:19-22, 43; 4:30; 5:12,13; 8:13).  En þá ályktaði margur að hæfnin að lækna og gera kraftaverk væri frá einhverjum þeim duldu öflum komin, er töfrar fengju kallað fram.  Í Postulasögunni, 8. kapítula, versunum 9 til 24 segir frá manni nokkrum sem hét Símon og lagði stund á töfra.  Hann staðhæfði að hann hefði snúist til kristinnar trúar, en átti þó þá lexíu ólærða, að kraftur Guðs er gjöf en ekki einhver töfraformúla sem hægt er að kaupa sér.  Þannig sagði Páll postuli, að Guð hjálpaði honum að vinna kraftaverk til þess að færa sönnur á fagnaðarerindið um Jesú og vitna um hlutverk Páls sjálfs sem postula (2Kor 12:12).  Hann sagði líka frá kraftaverkum Jesú til þess að áheyrendur kæmust til trúar á frelsarann (Róm 15:15-19).

Töfrar, kukl og særingar

Í fornöld höfðu töfrar, seiður og galdrar ólítið vald yfir hugum manna. Ísraelsmenn stóðu á því fastar en fótunum að kraftaverkin sem spámenn þeirra unnu væru alls ólík þessum fyrirbrigðum af því að þau byggðust ekki á kukli, heldur á krafti Guðs.  Bókahöfundar Biblíunnar gerðu skýran greinarmun á þessum „ósviknu“ kraftaverkum annars vegar og ýmsu því óvenjulegu sem spámenn og prestar af öðrum þjóðum og trúarbrögðum höfðu um hönd.  Jósef, svo dæmi sé tekið, naut liðsinnis Guðs er hann réði drauma Egyptalandskonungs eftir að vitringar og töframenn konungs höfðu orðið frá að hverfa (1Mós. 41:1-36).   Þegar töframenn Egyptalandskonungs breyttu síðar stöfum sínum í höggorma, gerðu Móse og Aron bróðir hans slíkt hið sama, en þar skildi á, að þeir bræður unnu samkvæmt því sem Drottinn hafði boðið þeim, og því fór svo að þeirra höggormar gleyptu höggorma Egypta (2Mós 7:8-13). Þetta undur gerði að verkum að yfirburðir Drottins Ísraels urðu öllum ljósir.    Í annað skipti sýndi spámaðurinn Elía fram á að máttur Guðs Ísraels væri meiri en guðsins Baals þegar hann, með Guðs hjálp, bar sigurorð af spámönnum Baals í keppni (1Kon 18:16-40).

Lögmál Móse bannaði galdra (3Mós 19:26); menn skyldu setja allt sitt traust á hinn eina, sanna Guð, og það bæri vott ónógu guðstrausti að leita til anda eða hvers kyns myrkravalda.  Ströng viðurlög lágu við broti á þessu boði (2Mós 22:18; 5Mós 18:10-13).  Þegar Sál, fyrsti konungur Ísraelsmanna, óttaðist innrás Fílista, ákallaði hann ekki Guð til fulltingis sér.  Þess í stað braut hann gegn banninu við göldrum og bað konu eina frá Endor, sem vissi lengra en nef hennar náði, að vekja upp Samúel sem þá var dáinn fyrir nokkru (1Sam 28:4-20).  Í öðru dæmi óhlýðnuðust þegnar Norðurríkisins (Ísraels) Guði með því að dýrka stjörnurnar og fara með kukl eða tilbiðja hjáguði eins og Aséru og Baal, og reiddist Drottin þeim þá svo heiftarlega að hann leyfði Assýringum að gjörsigra þá og flytja burt úr landi sínu í hlekkjum (2Kon 17:16-18).  Seinna syndgaði Manasse konungur Suðurríkisins (Júda) gegn Guði með því að tigna himinhnettina, iðka særingar og galdur og leita til spásagnamanna um heilræði.  Ekki er annað að sjá en að honum hafi meðal annars verið ráðlagt að færa eigið barn sitt að fórn (2Kon. 21:4-7).  Vegna stórsynda Manasse mátti þjóðin öll þola áfellisdóm Guðs og tyftun hans (2Kon 21:8-16). Í enn öðru  dæmi vildi Balak, konungur í Móab, kaupa Balaam til þess að bölva Ísraelsmönnum og senda þeim sendingu til ills, en Balaam færðist undan. (4Mós 22-24).  Synjun sína útskýrði hann með því að segja, að enginn galdur eða fjölkynngi biti á Ísraelsmenn, enda hefði  sjálfur Guð gjört mikla hluti fyrir þá (4Mós  23:23).

Það leikur ekki á tveim tungum, að sums staðar í Nýja testamenti eru galdrar og sú gáfa að segja fyrir óorðna hluti talið af hinum illa.  Á einum stað lesum við, að Páll hafi rekið óhreinan anda út af ambátt nokkurri og við það hafi hún glatað hæfileikanum til þess að spá fyrir um framtíðina.  Eigendur stúlkunnar urðu fokreiðir af því að nú gat hún ekki lengur haft upp úr sér fyrir þá með spádómum sínum (Post 16:16-19).  Í Galatabréfinunefnir Páll postuli fjölkynngi í upptalningu á þeim „verkum holdsins“ er þeir drýgja sem þjónka eigingjörnum hvötum í þess að leiðast af anda Guðs (Gal 5:20). Og í Opinberun Jóhannesar segir frá öðru dýrinu frá, sem ginnti fólk til þess að trúa á dýrið, sem reis í gegn Guði með því að gjöra mikil tákn eins og að láta líkneski tala sem lifandi maður væri (Opb 13:11-15).

Kraftaverkin í hendi Guðs

Frægustu kraftaverk Jesú

Kraftaverk, töfrar og læknisdómar

Hvað segir Biblían um lækna í fyrndinni?  Í 2. kapítula Síðari kroníkubókar, versunum 12 til 13, hermir frá miklum veikindum Asa konungs er urðu honum að aldurtila.  Látið er að því liggja, að dauði hans hafi verið því að kenna að hann leitaði til lækna í staðinn fyrir að biðja til Drottins.  Og Jeremía spámaður spyr á einum stað, hvort læknar og læknislyf komi í raun að liði, þegar öllu er á botninn hvolft (Jer 8:22). Sannleikurinn er sá, að það er sjálfur Drottinn Guð sem í Gamla testamenti er álitinn mestur lækna (2Mós 15:26; Slm 41:14; Jer 17:14; Hós 6:1).   Reyndar var gjarnan litið á prestana sem lækna í umboði Drottins (3Mós 13:1-3; 14:1-20).   Því var það, að Hanna fór upp til musterisins að ákalla guð um hjálp, þegar ljóst varð að hún var óbyrja (1Sam 1:1-18).  (Í þá daga var ófrjósemi talin sjúkdómur.)

Sums staðar í Biblíunni verður vart þeirrar trúar, að krankleiki og mannamein stafi af því að hinn vanheili hafi látið undir höfuð leggjast að lifa í samhljóðan við lögmál Drottins (5Mós 28:21-23; 27-29; 34,35), en hreysti og heilbrigði séu umbun fyrir það að hlýða raust hans (2.Mós 15:26; 5Mós 7:12-15). Annars staðar í Ritningunni er þetta dregið í efa (Job 2, 42:7;  Préd 8:10-13, 9:2; Jóh 9:1-7).  Fólki, sem var veikt af vissum sjúkdómum, var haldið í hæfilegri fjarlægð frá mannfélaginu af því það var talið óhreint (3Mós 13; 4Mós 12:9-14).  Þótt þetta væri gert af trúarlegum ástæðum einkum, var þeim sem þjáðust af þessum sjúkdómum ekki leyft að taka þátt í helgihaldinu eða umgangast nágranna og vini fyrr en þeim var batnað og þeir höfðu gengist undir hreinsunarathöfn samkvæmt ákveðnu ritúali (3Mós 14).

Jesús þekkti þessar reglur um sjúkdóma og hreinsanir og sjálfur var hann læknir.  Hann læknaði með undursamlegum hætti marga sjúka, er álitnir voru óhreinir (sjá töflu á blaðsíðunni hér á undan).  Hann sagði líkþráu mönnunum tíu, sem hann kom til heilsu, að fara og sýna sig prestunum, áreiðanlega til þess að þeir færu að helgum sið um hreinsun og væru eftir það velkomnir aftur í samfélag Guðs lýðs (Lúk 17:1-16).  Öðru sinni læknaði hann konu sem gengið hafði á milli lækna og kostað til miklum fjármunum án þess að hljóta neina bót meina sinna (Mark 5:25-34).  Jesús læknaði líka þá sem ekki voru Ísraelsmenn (Lúk 4:23-29), alveg eins og spámennirnir höfðu gert á undan honum (1Kon 17:1-24; 2Kon 5:14).  Marga furðaði á þessu, en það sýndi svo ekki var um að villast að Guð elskar alla menn.

Á tímum Jesú sóttu Grikkir og Rómverjar helgistaði lækningaguðs í von um heilsubót.  Þar urðu til fyrstu rætur læknisfræðinnar.  En ýmsar læknisdómar sem þarna voru um hönd hafðir voru í engum sýnilegum tengslum við orsakir sjúkdómanna, eins og tilaðmynda þegar ráðlagt var að eta refalifur eða drekka seiði af sverðlilju.

Við þá, sem annt er um heilsu sína, mælir Biblían frekar með guðstrausti, bæn og föstu heldur en að reiða sig á lækna.  Ekki þó svo að skilja, að skotið sé hornaugum á lækna og læknislyf á blaðsíðum helgrar bókar, en þeim sem þar héldu á penna var auðvitað ókunnugt um tækniframfarir og afrek nútímans á því sviði.  Lúkas, ferðafélagi Páls postula, er sagður hafa verið læknir (Kol 4:14). Vafalaust má telja boðorðið um náungakærleika framhrundingarafl læknavísinda, heilbrigðisþjónustu og líknarstarfs á okkar dögum (3Mós 19:18; Lúkas 10:25-37). Jesús mælti enda svo fyrir, að lærisveinar hans skyldu lækna sjúka (Lúkas 10:9). Biblían minnir látlaust á það, hve líf mannsins er dýrmætt og heilagt, af því að hver maður sé skapaður af Guði og í hans mynd (Gen 1:26-27).  Ekki er að efa að þetta viðhorf hefur mótað siðfræði læknastéttarinnar eins og við þekkjum hana nú á dögum.

Gleymum því ekki, að rauði þráðurinn í fásögnum Biblíunnar af kraftaverkum og undursamlegum lækningum er lotningin fyrir mætti Guðs og kærleika hans.  Þær eru ekki tilraunir til að skýra yfirnáttúrulega viðburði með vísindarökum, heldur einlægur vitnisburður um almætti Skaparans.