{"id":2377,"date":"2017-12-01T21:12:11","date_gmt":"2017-12-01T21:12:11","guid":{"rendered":"http:\/\/biblian.is\/fraedsla\/?p=2377"},"modified":"2020-08-06T00:22:08","modified_gmt":"2020-08-06T00:22:08","slug":"biblian-i-bokmenntum-pislarsagan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/2017\/12\/01\/biblian-i-bokmenntum-pislarsagan\/","title":{"rendered":"Bibl\u00edan \u00ed b\u00f3kmenntum: P\u00edslarsagan"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd lj\u00f3\u00f0ab\u00f3kinni <em>H\u00f6fu\u00f0 konunnar<\/em> (1995) eftir <strong>Ingibj\u00f6rgu Haraldsd\u00f3ttur<\/strong> er a\u00f0 finna lj\u00f3\u00f0i\u00f0 Kross:<\/p>\n<blockquote><p>\u00c9g hef veri\u00f0 h\u00e9r \u00e1\u00f0ur<br \/>\nLandslagi\u00f0 au\u00f0\u00feekkt:<br \/>\n\u00fafin str\u00f6ndin<br \/>\negghvasst grj\u00f3ti\u00f0<br \/>\naldan sem lemur&#8230;<br \/>\nGegnum \u00feokuna<br \/>\ngrillir \u00ed d\u00e1litla h\u00e6\u00f0<br \/>\nHugann grunar manns\u00f6fnu\u00f0<br \/>\nOg einn a\u00f0 sligast<br \/>\nundir krossi<\/p><\/blockquote>\n<p>Ekkert efni Bibl\u00edunnar er eins algengt \u00ed b\u00f3kmenntum tuttugustu aldar og p\u00edslarsagan. \u00dej\u00e1ning mannsins var \u00e1 dagskr\u00e1 mestan hluta \u00feeirrar aldar. \u00dear er h\u00fan skyld fyrri \u00f6ldum, ekki hva\u00f0 s\u00edst sext\u00e1ndu og sautj\u00e1ndu \u00f6ld, \u00f6ld p\u00edslars\u00e1lma og pass\u00edut\u00f3nlistar \u2013 enda oft nefnd \u00f6ld \u00fej\u00e1ningarinnar. \u00cd myndlist og b\u00f3kmenntum tuttugustu aldar eru v\u00edsanir til p\u00edslars\u00f6gu Jes\u00fa \u00e1 hverju str\u00e1i. Me\u00f0 \u00fev\u00ed er horft til hins eindregna samnefnara \u00fej\u00e1ningarinnar, \u00fear sem hinn saklausi \u00fej\u00e1ist, gengur lei\u00f0 tr\u00fafestinnar \u00e1 enda og \u00feolir ni\u00f0url\u00e6gingu heimsins. \u00dear sem grundvallar\u00fe\u00e6ttir mennsku og mann\u00fa\u00f0ar eru kalla\u00f0ir fram \u00ed dagslj\u00f3si\u00f0. \u00cd \u00edslenskum b\u00f3kmenntum er \u00feessu efni hvergi ger\u00f0 betri skil en \u00ed Heimslj\u00f3si (1937\u201340) <strong>Halld\u00f3rs Laxness<\/strong> (1902\u20131998) \u00fear sem jes\u00fagervingurinn \u00d3lafur K\u00e1rason lifir s\u00edna p\u00edslars\u00f6gu \u00ed \u00edslensku samf\u00e9lagi. \u00deeirri s\u00f6gu l\u00fdkur \u00e1 p\u00e1skadag me\u00f0 sterkri v\u00edsun til upprisunnar.<\/p>\n<p>\u00cd lj\u00f3\u00f0um <strong>Snorra Hjartarsonar<\/strong> (1906\u20131986) er v\u00edsa\u00f0 til p\u00edslars\u00f6gunnar og reyndar einnig annarra texta \u00far Bibl\u00edunni.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Fer\u00f0ama\u00f0ur<\/strong><\/p>\n<p>\u00dereyttur af g\u00f6ngu<br \/>\nleita\u00f0i \u00e9g m\u00e9r hv\u00edldar<br \/>\n\u00ed hlj\u00f3\u00f0um gar\u00f0i vi\u00f0 veginn<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 var stj\u00f6rnubjart og hl\u00fdtt<br \/>\nog \u00e9g lag\u00f0ist \u00ed grasi\u00f0<br \/>\nekki langt fr\u00e1 \u00ferem sofandi m\u00f6nnum<\/p>\n<p>Senn heyr\u00f0i \u00e9g r\u00f6dd gegnum svefninn<br \/>\nfjarl\u00e6ga n\u00e1l\u00e6ga r\u00f6dd<br \/>\nsvo heita af kv\u00f6l<br \/>\na\u00f0 \u00e9g hr\u00f6kk upp og svipa\u00f0ist um<\/p>\n<p>Hann l\u00e1 gegnt m\u00e9r \u00ed rj\u00f3\u00f0rinu<br \/>\n\u00e1 gr\u00fafu me\u00f0 breiddan fa\u00f0m<br \/>\nreis upp \u00e1 hn\u00e9n<br \/>\nog ba\u00f0 og ba\u00f0<\/p>\n<p>\u00d6ll \u00feessi angist og kr\u00f6m<br \/>\nhvers \u00e1tti hann a\u00f0 b\u00ed\u00f0a<br \/>\n\u00e9g f\u00f3r hj\u00e1 m\u00e9r \u00e9g h\u00e9lzt ekki vi\u00f0<\/p>\n<p>Og \u00feegar \u00e9g s\u00e1 blys n\u00e1lgast gar\u00f0inn<br \/>\nvopna\u00f0a menn \u00e1 fer\u00f0<br \/>\nhlj\u00f3p \u00e9g vi\u00f0 f\u00f3t<br \/>\n\u00far \u00feessum hryllilega n\u00e1ttsta\u00f0<\/p>\n<p>For\u00f0a\u00f0i m\u00e9r<br \/>\n\u00fat \u00e1 veginn til Jer\u00edk\u00f3.<\/p><\/blockquote>\n<p>\u00cd lj\u00f3\u00f0inu ver\u00f0ur fer\u00f0ama\u00f0urinn vitni a\u00f0 s\u00e1larstr\u00ed\u00f0i Jes\u00fa \u00ed grasgar\u00f0inum Getsemane en hr\u00e6\u00f0ist og for\u00f0ar s\u00e9r \u00e1 brott \u201e\u00fat \u00e1 veginn til Jer\u00edk\u00f3\u201c. \u00cd lj\u00f3\u00f0inu <em>\u00c9g heyr\u00f0i \u00feau n\u00e1lgast<\/em>, sem fjallar um Mar\u00edu og J\u00f3sef \u00e1 fl\u00f3tta me\u00f0 barni\u00f0 til Egyptalands og ort er eftir innr\u00e1sina \u00ed Ungverjaland \u00e1ri\u00f0 1956, sv\u00edfur \u00f3neitanlega sami andi yfir v\u00f6tnunum: tregablandin tilfinning sk\u00e1ldsins fyrir \u00fev\u00ed hversu vonin \u00e1 erfitt uppdr\u00e1ttar.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 lj\u00f3\u00f0 og jafnframt eitt umr\u00e6ddasta lj\u00f3\u00f0 Snorra, <em>\u00cd gar\u00f0inum<\/em>, fjallar einnig um Getsemane. Snorri gr\u00edpur \u00fear til mynda \u00far Opinberunarb\u00f3k J\u00f3hannesar og einnig \u00far V\u00f6lusp\u00e1. \u00cd fyrsta v\u00edsuor\u00f0inu blandar hann \u00feessu hvoru tveggja saman: \u201el\u00e6vi\u201c \u00far V\u00f6lusp\u00e1 en \u201eremmu\u201c \u00far Opinberunarb\u00f3kinni.<\/p>\n<p>\u00cd lj\u00f3\u00f0inu <em>Ef til vill<\/em> er dregin upp mynd af rj\u00fapuunga, sem Snorri fann fastan \u00e1 gaddav\u00edr nor\u00f0ur \u00ed \u00deingeyjars\u00fdslu. Honum t\u00f3kst a\u00f0 losa hann af v\u00edrnum. Lj\u00f3\u00f0i\u00f0 fjallar ekki a\u00f0eins um ungann og lausn hans heldur um krossfestingu Jes\u00fa og upprisu hans. \u00deessir tveir atbur\u00f0ir tvinnast saman \u00ed lj\u00f3\u00f0inu. \u00dear me\u00f0 ver\u00f0ur atbur\u00f0urinn fyrir nor\u00f0an \u00fe\u00fd\u00f0ingarmeiri og innihaldsr\u00edkari en ella.<\/p>\n<p>Og s\u00f6mulei\u00f0is krossfestingin. Lj\u00f3\u00f0i\u00f0 fjallar ekki a\u00f0eins um \u00fej\u00e1ningu hins saklausa heldur einnig um vonina: \u201eOg ef til vill fagnar hann\/ upprisun\u00f3tt \u2026\u201c.<\/p>\n<p>Gu\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega sko\u00f0a\u00f0 vir\u00f0ist <em>n\u00e1\u00f0in<\/em> oft ver\u00f0a Snorra tilefni lj\u00f3\u00f0s. Einnig m\u00e6tti kalla \u00fe\u00e1 l\u00edfsskynjun, sem h\u00e9r er viki\u00f0 a\u00f0, hugbo\u00f0 um bo\u00f0skap <em>upprisunnar<\/em> \u00e1n \u00feess a\u00f0 s\u00e1 bo\u00f0skapur s\u00e9 beinl\u00ednis nefndur \u00e1 nafn nema einna helst \u00ed lj\u00f3\u00f0inu <em>Ef til vill<\/em>. H\u00e9r er \u00e1tt vi\u00f0 \u00f3v\u00e6nta lausn, sem opnast sk\u00e1ldinu \u00ed svipleiftri: \u201e\u2026 \u00f3v\u00e6nt l\u00edkn\/ angr\u00e1\u00f0u hjarta\u201c e\u00f0a \u00ed lj\u00f3\u00f0inu <em>Fugl kom<\/em>: \u201e\u2026 H\u00f6ndin er full\/ me\u00f0 fri\u00f0 og \u00fer\u00f3tt\u201c. Vonin kemur \u00f3v\u00e6nt og \u00e1n alls tilverkna\u00f0ar sk\u00e1ldsins.<\/p>\n<p>H\u00e9r skal a\u00f0eins minnt \u00e1 \u00fer\u00edleik <strong>\u00d3lafs Gunnarssonar<\/strong> fr\u00e1 \u00e1runum 1992\u201399, \u00fear sem p\u00edslarsagan sv\u00edfur yfir v\u00f6tnunum. Fyrsta b\u00f3kin var Tr\u00f6llakirkja (1992), fj\u00f3rum \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar kom Bl\u00f3\u00f0akur (1996) og loks kom Vetrarfer\u00f0in \u00feremur \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar (1999), pers\u00f3nur eru ekki \u00fe\u00e6r s\u00f6mu \u00ed \u00f6llum verkunum. \u00c1 k\u00e1pus\u00ed\u00f0u er fyrsta b\u00f3kin kynnt me\u00f0 \u00feessum or\u00f0um: \u201eTr\u00f6llakirkja er efnismikil og dramat\u00edsk sk\u00e1ldsaga \u00fear sem spurt er um sektina og fyrirgefninguna, manninn og Gu\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Bl\u00f3\u00f0akur hefst \u00e1 t\u00e6pri bla\u00f0s\u00ed\u00f0utilvitnun \u00ed fr\u00e1s\u00f6gn Mattheusargu\u00f0spjalls (27.3-11) \u00e1 afdrifum silfurpeninganna \u00ferj\u00e1t\u00edu sem J\u00fadas f\u00e9kk fyrir a\u00f0 sv\u00edkja Jes\u00fam. Hann fleyg\u00f0i \u00feeim inn \u00ed musteri\u00f0. \u201eEn \u00e6\u00f0stu prestarnir t\u00f3ku silfurpeningana og s\u00f6g\u00f0u: \u00dea\u00f0 er eigi leyfilegt a\u00f0 leggja \u00fe\u00e1 \u00ed gu\u00f0skistuna, \u00fear sem \u00feeir eru bl\u00f3\u00f0s ver\u00f0. En er \u00feeir h\u00f6f\u00f0u haldi\u00f0 r\u00e1\u00f0stefnu, keyptu \u00feeir fyrir \u00fe\u00e1 leirkerasmi\u00f0sakurinn til grafreits fyrir \u00fatlendinga. Fyrir \u00fev\u00ed er akur \u00feessi kalla\u00f0ur Bl\u00f3\u00f0akur allt til \u00feessa dags.\u201c<\/p>\n<p>Leikriti\u00f0 <em>Dagur vonar<\/em> (1987) eftir <strong>Birgi Sigur\u00f0sson<\/strong> er \u00edslenskt fj\u00f6lskyldudrama og sn\u00fdst um \u00fej\u00e1ningu mannsins. L\u00e1ra b\u00fdr me\u00f0 \u00ferem st\u00e1lpu\u00f0um b\u00f6rnum s\u00ednum eftir fr\u00e1fall manns s\u00edns, \u00feeim Reyni, Her\u00f0i og \u00d6ldu sem er 26 \u00e1ra og ge\u00f0veik. Elskhugi hennar, Gunnar, er 38 \u00e1ra atvinnulaus alk\u00f3h\u00f3listi, L\u00e1ra er t\u00edu \u00e1rum eldri. \u00dej\u00e1ningin \u00ed leikritinu birtist \u00ed fj\u00f6lskyldumynd \u00fear sem linnulaus \u00e1t\u00f6k eru daglegt brau\u00f0 innan veggja heimilisins. \u00d3hamingja og \u00fej\u00e1ning sv\u00edfur yfir v\u00f6tnunum fr\u00e1 morgni til kv\u00f6lds. Alda lifir \u00ed framandi heimi sj\u00fakd\u00f3ms s\u00edns, \u00ed leikritinu er \u00fea\u00f0 ver\u00f6ld hins g\u00f3\u00f0a, fagra og sanna og myndar algj\u00f6ra andst\u00e6\u00f0u vi\u00f0 raunveruleika l\u00ed\u00f0andi stundar.<\/p>\n<p>\u00deegar Gunnar nau\u00f0gar \u00d6ldu er vendipunktur \u00ed verkinu. \u00deau t\u00edmam\u00f3t voru undirstriku\u00f0 \u00ed uppf\u00e6rslu verksins 2007 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta hana falla \u00e1 leikmyndina fremst \u00e1 leiksvi\u00f0inu (voldug m\u00f6skvu\u00f0 j\u00e1rngrind) svo a\u00f0 engu var l\u00edkara en um krossfestingu v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6rv\u00e6ntingar\u00f3pi hins krossfesta endurspeglast gu\u00f0smynd N\u00fdja testamentisins, \u00fea\u00f0 er ekki a\u00f0eins Jes\u00fas sem hr\u00f3par \u00ed \u00f6rv\u00e6ntingu \u00fej\u00e1ningarinnar (\u201eGu\u00f0 minn, Gu\u00f0 minn hv\u00ed hefur \u00fe\u00fa yfirgefi\u00f0 mig\u201c) heldur einnig Gu\u00f0. Nau\u00f0gun \u00d6ldu m\u00e6tti setja inn \u00ed \u00feetta samhengi. \u00cd lok verksins upplifir Alda eins konar upprisu \u00feegar h\u00fan l\u00e6knast af sj\u00fakd\u00f3mi s\u00ednum og kemur a\u00f0 fullu til raunveruleikans \u00e1 n\u00fd \u2014 sem \u00fe\u00e1 er or\u00f0inn breyttur. Dagur vonarinnar er runninn upp.<\/p>\n<p>Verki\u00f0 er ekki a\u00f0eins rauns\u00e6isleg fr\u00e1s\u00f6gn af \u00fej\u00e1\u00f0ri Reykjav\u00edkurfj\u00f6lskyldu \u00e1 sj\u00f6tta \u00e1ratugnum \u00fear sem hva\u00f0eina vir\u00f0ist stefna \u00ed \u00f3efni, heldur sver verki\u00f0 sig einnig \u00ed \u00e6tt vi\u00f0 fj\u00f6lmargar p\u00edslars\u00f6gur n\u00fat\u00edmans \u00fear sem tenging skapast vi\u00f0 \u00fe\u00e1 p\u00edslars\u00f6gu sem \u00feorri leikh\u00fassgesta \u00feekkir. Me\u00f0 \u00feeim h\u00e6tti f\u00e6r \u00fej\u00e1ningin ekki a\u00f0eins samf\u00e9lagslega sk\u00edrskotun heldur \u00f6\u00f0last h\u00fan tr\u00faarheimspekilega d\u00fdpt.<\/p>\n<p>D\u00e6gurlagatextar eru ekki undanskildir \u00feegar fjalla\u00f0 er um p\u00edslars\u00f6guna. N\u00e6gir \u00fear a\u00f0 nefna <strong>Megas<\/strong> og fj\u00f6lmargar p\u00edslars\u00f6gur \u00ed hans lj\u00f3\u00f0um, b\u00e6\u00f0i hans eigin p\u00edslars\u00f6gu og annarra. I\u00f0ulega m\u00e1 \u00fe\u00e1 greina v\u00edsun til p\u00edslars\u00f6gu Jes\u00fa. \u00cd lj\u00f3\u00f0inu \u201eMarta, Marta (Hv\u00ed hefur \u00fe\u00fa yfirgefi\u00f0 mig?)\u201c er krossfesting Jes\u00fa endurs\u00f6g\u00f0 me\u00f0 afar framandlegum h\u00e6tti, lj\u00f3\u00f0i\u00f0 hefst svona:<\/p>\n<blockquote><p>Marta Marta<br \/>\nk\u00e6ra Marta<br \/>\nhv\u00ed hefur \u00fe\u00fa yfirgefi\u00f0 mig?<br \/>\n\u00fev\u00ed er \u00f3loki\u00f0 og \u00f3fullkomna\u00f0<br \/>\ner \u00fea\u00f0 Marta<br \/>\n\u00e1 mig hl\u00fdddu:<br \/>\n\u00f3uppger\u00f0a \u00e1 \u00e9g skuld vi\u00f0 \u00feig<br \/>\nen \u00e9g er h\u00e9r fastur<br \/>\n\u00e6tlar\u00f0u ekki a\u00f0 koma?<\/p><\/blockquote>\n<p><strong><em>GK<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd lj\u00f3\u00f0ab\u00f3kinni H\u00f6fu\u00f0 konunnar (1995) eftir Ingibj\u00f6rgu Haraldsd\u00f3ttur er a\u00f0 <a href=\"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/2017\/12\/01\/biblian-i-bokmenntum-pislarsagan\/\"> [&#8230;]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6008,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wds_primary_category":0,"footnotes":""},"categories":[1125,1129,1149],"tags":[],"class_list":["post-2377","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bokmenntir","category-listir","category-ljod"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2377","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2377"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2377\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6008"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2377"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2377"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}