{"id":5220,"date":"2019-04-22T14:32:39","date_gmt":"2019-04-22T14:32:39","guid":{"rendered":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/?page_id=5220"},"modified":"2026-04-17T13:01:13","modified_gmt":"2026-04-17T13:01:13","slug":"lukasargudspjall-inngangur","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/ritskyring\/lukasargudspjall-inngangur\/","title":{"rendered":"L\u00fakasargu\u00f0spjall &#8211; Inngangur"},"content":{"rendered":"<p><em>\u201eAllt hefur sinn t\u00edma\u201c segjum vi\u00f0 oft og vitnum \u00ed Pr\u00e9dikarann. Lestu L\u00fakasargu\u00f0spjall me\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed huga, a\u00f0 Gu\u00f0 sendi Jes\u00fa \u00ed heiminn \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega r\u00e9ttum t\u00edma.<\/em><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<h3>Hver eru s\u00e9rkenni L\u00fakasargu\u00f0spjalls?<\/h3>\n<p>L\u00fakasargu\u00f0spjall er fyrra bindi heildst\u00e6\u00f0s ritverks og Postulasagan hi\u00f0 s\u00ed\u00f0ara. \u00deetta s\u00e9st greinilega \u00e1 inngangsor\u00f0um beggja ritanna (Sj\u00e1 L\u00fak 1.1-14 og Post 1.1-5). Fyrra bindi\u00f0 hermir fr\u00e1 \u00e6vi Jes\u00fa fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu og til uppstigningar hans til himna (L\u00fakas) og hi\u00f0 s\u00ed\u00f0ara segir fr\u00e1 \u00fev\u00ed er fyrstu l\u00e6risveinarnir breiddu kenningar hans \u00fat og s\u00f6g\u00f0u fr\u00e1 l\u00edfi hans og st\u00f6rfum (Postulasagan).<\/p>\n<h3>Til hvers var L\u00fakasargu\u00f0spjall rita\u00f0?<\/h3>\n<p>H\u00f6fundur L\u00fakasargu\u00f0spjall segir \u00ed upphafi ritsins: \u201eN\u00fa hef \u00e9g athuga\u00f0 kostg\u00e6filega allt \u00feetta fr\u00e1 upphafi og r\u00e9\u00f0 \u00fev\u00ed einnig af a\u00f0 rita samfellda s\u00f6gu\u201c (1.3) af Jes\u00fa. B\u00f3kin er tileinku\u00f0 \u00dee\u00f3f\u00edlusi nokkrum, vini h\u00f6fundar e\u00f0a stu\u00f0ningsmanni.<\/p>\n<h3>Hver er efnivi\u00f0ur L\u00fakasargu\u00f0spjalls?<\/h3>\n<p>L\u00fakasargu\u00f0spjall sty\u00f0st a\u00f0 l\u00edkindum vi\u00f0 \u00ferj\u00e1r a\u00f0alheimildir: 1) Mark\u00fasargu\u00f0spjall; 2) safn af umm\u00e6lum Jes\u00fa, sem Matteus hefur l\u00edka haft a\u00f0gang a\u00f0; og 3) s\u00e9refni L\u00fakasar, fr\u00e1sagnir sem ekki er a\u00f0 finna \u00ed neinu hinna gu\u00f0spjallanna. L\u00fakas hefur tr\u00falega rita\u00f0 gu\u00f0spjall sitt einhvern t\u00edma \u00e1 \u00e1runum eftir 70 e.Kr., en \u00fea\u00f0 \u00e1r b\u00e6ldu R\u00f3mverjar ni\u00f0ur uppreisn Gy\u00f0inga og l\u00f6g\u00f0u um lei\u00f0 Jer\u00fasalemsborg \u00ed r\u00fast og musteri\u00f0 me\u00f0. A\u00f0 \u00feessu er viki\u00f0 \u00ed L\u00fakas 19.43-44. Hvergi \u00ed N\u00fdja testamenti er a\u00f0 finna eins n\u00e1kv\u00e6ma fr\u00e1s\u00f6gn af f\u00e6\u00f0ingu Jes\u00fa og \u00ed L\u00fakasargu\u00f0spjalli. Og L\u00fakas hefur l\u00edka var\u00f0veitt margar af \u00feekktustu d\u00e6mis\u00f6gum Jes\u00fa, ein og t.d. \u201eMiskunnsama Samverjann\u201c (10.25-37), \u201eT\u00fdnda sau\u00f0inn\u201c (15.1-7) og \u201eT\u00fdnda soninn\u201c (15.11-32). \u00de\u00e1 er L\u00fakas eini gu\u00f0spjallama\u00f0urinn sem kann a\u00f0 segja fr\u00e1 \u00fev\u00ed er Jes\u00fas heims\u00f3tti Sakkeus, tollheimtumanninn fyrirlitna (19.1-10), og or\u00f0um Jes\u00fa vi\u00f0 r\u00e6ningjann \u00e1 krossinum: \u201e\u00cd dag skalt \u00fe\u00fa vera me\u00f0 m\u00e9r \u00ed Parad\u00eds\u201c (29.39-43).<\/p>\n<p>Alveg eins og Postulasagan, r\u00e6\u00f0ir L\u00fakasargu\u00f0spjall oft um heilagan anda Gu\u00f0s (1.15,35; 4.1,14,18; 10.21; 11.13). Af gu\u00f0spjalli L\u00fakasar er l\u00edka lj\u00f3st hve i\u00f0ulega Jes\u00fas ba\u00f0 til Gu\u00f0s (3.21; 6.12; 9.18 og 23.34,46). \u00cd gu\u00f0spjallinu eru og \u00ferj\u00e1r d\u00e6mis\u00f6gur hans um b\u00e6nina (11.5-9; 18.1-8, 9-14).<\/p>\n<p>Umhyggja Jes\u00fa fyrir f\u00e1t\u00e6kum fer ekki fram hj\u00e1 neinum, sem gu\u00f0spjalli\u00f0 les. F\u00e1t\u00e6kum er fluttur gle\u00f0ilegur bo\u00f0skapur (4.18; 7.22); f\u00e1t\u00e6kir eru sag\u00f0ir s\u00e6lir (6.20); f\u00e1t\u00e6kum er bo\u00f0i\u00f0 til veislu (14.13-21); f\u00e1t\u00e6kur ma\u00f0ur a\u00f0 nafni Lazarus er borinn af englum inn \u00ed himnar\u00edki (16.20,22) og f\u00e1t\u00e6kum skulu l\u00e6risveinar Jes\u00fa gefa \u00f6lmusu, er \u00feeir hafa selt eigur s\u00ednar (12.33).<\/p>\n<p>H\u00f6fundur L\u00fakasargu\u00f0spjalls og Postulas\u00f6gunnar hefur um aldir veri\u00f0 talinn samstarfsma\u00f0ur P\u00e1ls postula og fer\u00f0af\u00e9lagi, l\u00e6knirinn L\u00fakas (F\u00edlm 24. vers; K\u00f3l 4.14). Efnist\u00f6k og framsetning \u00ed ritum hans minnir mj\u00f6g \u00e1 gr\u00edska og r\u00f3mverska s\u00f6guritara \u00feessa t\u00edma. Margir telja, a\u00f0 hann hafi ekki veri\u00f0 Gy\u00f0ingur og ekki b\u00fasettur \u00ed J\u00fadeu, heldur hafi hann \u00e6tla\u00f0 rit sitt hei\u00f0num lesendum (<a href=\"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/ordtakasafn\/heidingjarnir\/\">sj\u00e1 \u201eHei\u00f0ingjarnir\u201c \u00ed or\u00f0takasafni<\/a>). Eitt h\u00f6fu\u00f0\u00feema L\u00fakasargu\u00f0spjalls rennir sto\u00f0um undir \u00feetta \u00e1lit: Gu\u00f0 sendi Jes\u00fa til \u00feess a\u00f0 frelsa alla menn, jafnt Gy\u00f0inga sem hei\u00f0ingja.<\/p>\n<h3>Hver er efnisskipan L\u00fakasargu\u00f0spjalls?<\/h3>\n<p>Lauslegt efnisyfirlit, sem h\u00e9r fylgir, s\u00fdnir hversu L\u00faksargu\u00f0spjall rekur meginvi\u00f0bur\u00f0i \u00e1 starfsferli Jes\u00fa og getur \u00feess einnig, hvar atbur\u00f0irnir \u00e1ttu s\u00e9r sta\u00f0:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Koma Jes\u00fa undirb\u00fain (1.1 \u2013 4.13)<\/strong>\n<ul>\n<li>Inngangsor\u00f0: Tilgangur L\u00fakasar me\u00f0 ritun verksins (1.1-4)<\/li>\n<li>Tv\u00e6r undursamlegar f\u00e6\u00f0ingar (1.5 \u2013 2.21)<\/li>\n<li>Bernska Jes\u00fa (2.22-52)<\/li>\n<li>Jes\u00fas er sonur Gu\u00f0s (3.1 \u2013 4.13)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Jes\u00fas pr\u00e9dikar og l\u00e6knar \u00ed Gal\u00edleu (4.14-9.50)<\/strong>\n<ul>\n<li>Jes\u00fas er misvel li\u00f0inn (4.14-37)<\/li>\n<li>Jes\u00fas l\u00e6knar marga og kallar l\u00e6risveina s\u00edna (4.38-5.32)<\/li>\n<li>Starfinu haldi\u00f0 \u00e1fram \u00ed Gal\u00edleu (5.33-9.17)<\/li>\n<li>Hver er Jes\u00fas og hva\u00f0 b\u00ed\u00f0ur hans? (9.18-50)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Jes\u00fas fer upp til Jer\u00fasalem (9.51-19.27)<\/strong>\n<ul>\n<li>Me\u00f0haldsmenn og vantr\u00faa\u00f0ir (9.51-10.42)<\/li>\n<li>Jes\u00fas kennir (11.1-12.59)<\/li>\n<li>Um Gu\u00f0s r\u00edki (13.1-14.35)<\/li>\n<li>Hi\u00f0 t\u00fdnda fundi\u00f0 (15.1-32)<\/li>\n<li>G\u00f3\u00f0ir og tr\u00fair \u00fej\u00f3nar (16.1-19.27)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>S\u00ed\u00f0ustu dagar Jes\u00fa \u00ed Jer\u00fasalem ( 19.28-23.56)<\/strong>\n<ul>\n<li>Jes\u00fas kennir \u00ed Jer\u00fasalem (19.28-21.38)<\/li>\n<li>R\u00e9ttarh\u00f6ld, d\u00f3mur og krossfesting (22.1-23.56)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Jes\u00fas er reistur upp fr\u00e1 dau\u00f0um og birtist l\u00e6risveinum s\u00ednum (24.1-53)<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eAllt hefur sinn t\u00edma\u201c segjum vi\u00f0 oft og vitnum \u00ed <a href=\"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/ritskyring\/lukasargudspjall-inngangur\/\"> [&#8230;]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":4829,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-5220","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5220"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5220\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}