{"id":5075,"date":"2019-04-21T23:53:41","date_gmt":"2019-04-21T23:53:41","guid":{"rendered":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/?page_id=5075"},"modified":"2022-12-16T13:58:55","modified_gmt":"2022-12-16T13:58:55","slug":"efstu-dagar","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/ordtakasafn\/efstu-dagar\/","title":{"rendered":"Efstu dagar"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd m\u00f6rgum b\u00f3kum Bibl\u00edunnar velta h\u00f6fundarnir \u00fev\u00ed fyrir s\u00e9r hven\u00e6r \u00feessi heimur muni l\u00ed\u00f0a undir lok og Gu\u00f0 ver\u00f0a allt \u00ed \u00f6llu. F\u00f3r talsvert fyrir \u00feessum huglei\u00f0ingum \u00ed \u00fev\u00ed sem Gy\u00f0ingar ritu\u00f0u \u00feegar fyrir Krists bur\u00f0. \u00cd Dan\u00edelsb\u00f3k segir a\u00f0 Gu\u00f0 hafi \u00e1kvar\u00f0a\u00f0 &#8222;s\u00ed\u00f0ustu t\u00edma&#8220; \u00feegar fyrir\u00e6tlanir hans muni feykja burt r\u00e1\u00f0ager\u00f0um mannanna og \u00e1formum \u00feeirra, en dau\u00f0ir r\u00edsa upp til d\u00f3ms (Dan 8.19). Habakkuk sp\u00e1ma\u00f0ur sag\u00f0i fyrir um &#8222;\u00e1kve\u00f0inn t\u00edma, \u00f3komna t\u00ed\u00f0&#8220; og k\u00e6mist \u00fe\u00e1 hinn r\u00e9ttl\u00e1ti l\u00edfs af fyrir tr\u00fa s\u00edna (Hab 2.3,4).<\/p>\n<p>\u00deessi tr\u00fa var l\u00edka \u00e1berandi \u00ed frumkristni. Jes\u00fas r\u00e6\u00f0ir vi\u00f0 l\u00e6risveina s\u00edna um \u00fe\u00e1 daga \u00ed framt\u00ed\u00f0, \u00feegar voveifleg t\u00ed\u00f0indi muni spyrjast \u00ed heimi \u00f6llum og st\u00f3rkostlegar hamfarir. En hann segir l\u00edka, og \u00e1 vi\u00f0 sj\u00e1lfan sig, a\u00f0 \u00fe\u00e1 komi Mannssonurinn aftur og safni saman &#8222;s\u00ednum \u00fatv\u00f6ldu&#8220; \u00far hinum fj\u00f3rum \u00e1ttum veraldar (Mrk 13). \u00cd J\u00f3hannesargu\u00f0spjalli segist Marta \u00ed Betan\u00edu vita a\u00f0 Lasarus br\u00f3\u00f0ir hennar muni r\u00edsa upp &#8222;\u00ed upprisunni \u00e1 efsta degi&#8220; (J\u00f3h 11.24). Og h\u00f6fundur S\u00ed\u00f0ara T\u00edm\u00f3teusarbr\u00e9fs skrifar a\u00f0 koma muni \u00f6r\u00f0ugar t\u00ed\u00f0ir &#8222;\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu d\u00f6gum&#8220; (2T\u00edm 3.1).<\/p>\n<p>\u00c1 fyrstu \u00f6ld okkar t\u00edmatals voru r\u00edkjandi tv\u00e6r sko\u00f0anir \u00e1 &#8222;efstu d\u00f6gum&#8220; e\u00f0a &#8222;s\u00ed\u00f0ustu t\u00edmum.&#8220; \u00d6nnur var s\u00fa, a\u00f0 \u00fe\u00e1 yr\u00f0i h\u00e1\u00f0 orrusta \u00e1 milli g\u00f3\u00f0s og ills. Hin var \u00e1 \u00fe\u00e1 lund, a\u00f0 l\u00fd\u00f0ur Gu\u00f0s yr\u00f0i a\u00f0 \u00feola miklar \u00ferengingar \u00e1\u00f0ur en endirinn k\u00e6mi. Vi\u00f0bur\u00f0ir veraldars\u00f6gunnar \u00ed samt\u00edmanum r\u00e9\u00f0u nokkru um \u00feessar hugmyndir. J\u00fadamenn, sem sn\u00fai\u00f0 h\u00f6f\u00f0u heim \u00far herlei\u00f0ingunni til Bab\u00fdlon, \u00f3lu \u00fe\u00e1 von \u00ed brj\u00f3sti, a\u00f0 r\u00edki \u00feeirra yr\u00f0i endurreist jafn \u00f6flugt og veri\u00f0 haf\u00f0i \u00e1 d\u00f6gum Dav\u00ed\u00f0s konungs. \u00deetta var\u00f0 ekki og J\u00fadea m\u00e1tti \u00e1fram l\u00fata yfirstj\u00f3rn fleiri en einnar herra\u00fej\u00f3\u00f0ar (fyrst Persa og s\u00ed\u00f0ar b\u00e6\u00f0i Grikkja og R\u00f3mverja). Sj\u00e1lfst\u00e6tt konungd\u00e6mi Gy\u00f0inga undir forystu Makkabea st\u00f3\u00f0 a\u00f0eins \u00f6rf\u00e1 \u00e1r (168-63 f. Kr.)<\/p>\n<p>\u00c1 miklum \u00f3r\u00f3at\u00edmum \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0m\u00e1lum kynntust J\u00fadamenn \u00ed herlei\u00f0ingunni tr\u00faarbr\u00f6g\u00f0um Persa. Persar t\u00f6ldu, a\u00f0 hi\u00f0 illa v\u00e6ri ekki einasta sprotti\u00f0 af eigingirni mannsins og breyskleika, heldur stafa\u00f0i \u00fea\u00f0 umfram allt af bar\u00e1ttu g\u00f3\u00f0ra afla og illra, er ekki linnti \u00e1 me\u00f0an heimur st\u00e6\u00f0i. \u00deessari kenningu, sem nefnd er tv\u00edhyggja (d\u00faalismi), fylgir s\u00fa sannf\u00e6ring a\u00f0 allt misjafnt \u00ed ver\u00f6ldinni s\u00e9 a\u00f0 kenna huldum, illum \u00f6flum, er l\u00fati stj\u00f3rn helsta andst\u00e6\u00f0ings Gu\u00f0s, h\u00f6f\u00f0ingja illu aflanna. (S\u00e1 er \u00e1 hebresku nefndur Satan.) \u00de\u00f3 voru Persar \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 hi\u00f0 g\u00f3\u00f0a myndi bera siguror\u00f0 af \u00fev\u00ed illa um \u00fea\u00f0 er lyki. \u00deessarar hyggju g\u00e6tir \u00ed hinum yngri af helgiritum Gy\u00f0inga (Sak 3.1-12) og h\u00fan setur mark sitt \u00e1 gj\u00f6vallt N\u00fdja testamenti\u00f0 (Mrk 1.12,13; 3.22-26; Post 26.12-18; Ef 6.10-13; Opb 20.1-3).<\/p>\n<p>Bibl\u00edan kennir l\u00edka, a\u00f0 fyrir\u00e6tlanir Gu\u00f0s hafi veri\u00f0 opinbera\u00f0ar \u00cdsraels\u00fej\u00f3\u00f0inni \u00ed l\u00f6gm\u00e1li M\u00f3se. Gu\u00f0 d\u00e6mdi menn eftir \u00fev\u00ed hvort \u00feeir hl\u00fd\u00f0nu\u00f0ust l\u00f6gm\u00e1linu og bo\u00f0or\u00f0um \u00feess \u2013 e\u00f0a ekki. Jes\u00fas f\u00f3r a\u00f0 vilja Gu\u00f0s er hann kalla\u00f0i hina tr\u00fau til hl\u00fd\u00f0ni. \u00dev\u00ed var sta\u00f0fastlega tr\u00faa\u00f0, a\u00f0 hinum tr\u00faf\u00f6stu yr\u00f0i umbuna\u00f0, en brotlegum refsa\u00f0. \u00deessar tr\u00faarkenningar eru greinilegar \u00ed gy\u00f0inglegum ritum \u00e1 bor\u00f0 vi\u00f0 Dan\u00edelsb\u00f3k og einnig \u00ed ritum, sem ekki heyra Gamla testamenti til, eins og Fyrri og S\u00ed\u00f0ari Enoksb\u00f3k og H\u00e1t\u00ed\u00f0arritinu (Jubilees). \u00de\u00e6r er og a\u00f0 finna \u00ed bo\u00f0skap Jes\u00fa og P\u00e1ls postula, og n\u00e6r \u00f6llum ritum N\u00fdja testamentis, en einkum \u00fe\u00f3 \u00ed Opinberunarb\u00f3k J\u00f3hannesar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd m\u00f6rgum b\u00f3kum Bibl\u00edunnar velta h\u00f6fundarnir \u00fev\u00ed fyrir s\u00e9r hven\u00e6r <a href=\"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/ordtakasafn\/efstu-dagar\/\"> [&#8230;]<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":4827,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-5075","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5075"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5075\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biblian.is\/fraedsla\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}